Kredi Notu ve Belirsizlik
“Osmanlı İmparatorluğu, savaştan sonra hazinesini katbekat arttırdı.” Bu cümleyi tarih kitaplarında çok sık okudum. Savaştan galip geldiğin vakit hazine varlıkların artar. Dünyanın bir numaralı gücü Amerika Birleşik Devletleri (ABD) de savaşlardan sonra hazine varlıklarını arttırarak çıkardı. Çünkü savaş; stokta bekleyen malları eritir, talebi patlatırdı. Böylece arzı çoğaltır, ekonomiyi büyütürdünüz. Lakin Irak ve Afganistan savaşlarındaysa ters tepti ve bu savaşlar hazineye 1,3 trilyon dolar maliyet getirdi. Savaş mâlullerine 428 milyar dolar, askeri ihtiyaçlara ise 663 milyar dolar harcandı. Harcanan bütün bu paranın finansmanı borçlanmayla karşılandı. “Petrol fiyatlarını düşüreceğiz.” diyerek girdikleri Irak’ta istedikleri olmadı ve günlük 238 milyon dolar olan petrol ithalatı, 1,4 milyar dolara kadar yükseldi.
Geçtiğimiz hafta piyasalara “ABD’nin borç tavanı yükselecek mi yükselmeyecek mi?” belirsizliği hakimdi. Bu belirsizlik, borç tavanının yükseltilmesiyle atlatıldı. Sonrasında ise; hazinenin üstüne kalan bu borçların ödenip ödenemeyeceği tartışma konusu oldu. Belirsizlik piyasaların üzerine kara bulut gibi çökünce kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor’s, ABD tarihinde bir ilk olan, not indirimini gerçekleştirdi. Kredi notu “AAA” olan ABD’nin notu bir derece altını ifade eden “AA+” ya çekildi. Kredi notunun düşürülmesi ise, o ülkenin borçlanma maliyetlerinin yükselmesi anlamına geliyor.
Amerika Birleşik Devletleri’nde devam eden olumsuz hava, ekonomik verimsizliğe de işaret ediyor. Ülkenin toparlanma yolunda gerektiği kadar ilerleyemediği gelen veriler üzerinden okunabiliyor. ABD’nin yeniden durgunluğa gireceği endişesi piyasalarda negatif etki göstermeye devam ediyor. Yaşanan belirsizlikle beraber çift dip uyarıları da geliyor.
Elinde en çok ABD tahvili bulunduran Çin’in döviz rezervlerinin ABD’nin mâli durumuyla ilişkili olması dünyanın en büyük ikinci ekonomisini kızdırıyor. Çin, ABD’nin borç sorununu bir an önce çözmesini istiyor.
Avrupa, kamu borçlarının çok yüksek seviyelerde olmasından dolayı düzlüğe çıkabilmiş değil. Yunanistan, İrlanda, Portekiz, İngiltere, İtalya ve Belçika’da kamu borçlarının gayri safi yurt içi hasılaya oranı %60 ile %120 arasında seyrediyor. Kamu ekonomisindeki bu borçların ödenebilmesi için bir nesil geçmesi gerektiğinin altı çiziliyor. Avrupa Merkez Bankası/AMB, Avrupa Birliği/AB üyesi ülkelerin içinde bulunduğu bu dar boğazdan çıkabilmeleri için 5 trilyon avroyu piyasaya pompalamak zorunda. Fakat bu imkânsız.
Son on günde %17 eridi İstanbul Menkul Kıymetler Borsası/İMKB. ABD’den gelen kötü haberler, tüm dünya borsalarında aşağı yönlü eğilime sebebiyet verdiği gibi İMKB Bileşik Endeksi’ni de paralel olarak eritti. Ayın ikinci haftasına da düşüşle giren İMKB, kapanışa doğru toparlandı ve günü yükselişle kapadı.
Hisse senedi piyasalarındaki düşüşler büyümeyi azaltacağından dolayı petrole olan talebi azalttı ve petrol fiyatlarının da aşağı yönlü eğilime geçmesine sebebiyet verdi.
Altının rekor üstüne rekor kırmasının sebebine gelecek olursak, küresel belirsizliğe dayalı borsada inişli çıkışlı grafiklerin görülmesi, güvenilir olarak görülen altına talebi patlattı ve devamı geldi.
Türkiye ekonomisinin cari açık sorununu çözecek önlemlerin de alınacağı vurgulanan Ekonomi Değerlendirme Toplantısı, endeksin toparlanmasına destek oldu.
Toplantının ardından on maddelik bir çözüm paketi sunuldu:
- Mali disiplin önümüzdeki dönemde güçlendirilerek devam ettirilecektir.
- Yatırım ortamının iyileştirilmesi ile ilgili eylem planı uygulamalarına devam edilecektir.
- İstihdam artırıcı politikalar sürdürülecektir.
- Kayıt dışılıkla mücâdele kararlılıkla devam edecektir.
- Özelleştirme Programı kararlılıkla uygulanacaktır.
- İhracata Dönük Üretim Stratejisi, Girdi Tedarik Stratejisi ve İhracat Pazarlarının Çeşitlendirilmesi Stratejisi çalışmaları tamamlanacaktır. - İstanbul’un Uluslararası Finans Merkezi olması için yapılan çalışmalara hız verilecektir.
- Enerjide dışa bağımlılığı azaltacak adımlara devam edilecektir.
- Ar-Ge ve yenilikçiliğin geliştirilmesine yönelik programlar etkin bir biçimde uygulanacaktır.
- Yukarıda yer alan hususlar 2012-2014 dönemini kapsayacak Orta Vadeli Program’da detaylandırılacaktır.
Her kriz aslında bir fırsattır. 1929 krizinde, günde 1 milyar dolar kazanabilen bir spekülatör olduğunu unutmayın.
